Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), mặc dù giá cả hiện tại có vẻ ổn định nhưng thị trường cá rô phi và cá tra vẫn đang đối mặt với nhiều bất ổn. Sự thay đổi trong nguồn cung, bất ổn về thuế quan và biến động nhu cầu tiêu thụ đang tạo ra một bức tranh khó lường cho các bên liên quan. Việc mua sắm hạn chế trong các tháng tới do kỳ nghỉ lễ và các thách thức trong khâu hậu cần, nhiều bên vẫn ở trong trạng thái chờ đợi và quan sát, mong đợi những cập nhật mới nhất về chính sách thuế quan và tình hình cung cấp nguyên liệu thô. Có thể thấy, thị trường cá rô phi và cá tra toàn cầu đang trong tình trạng bất ổn, với sự lo ngại về các thay đổi thuế quan sắp tới.
Mặc dù có thông tin đồn đoán về khả năng "mua hoảng loạn" trước khi các mức thuế mới có hiệu lực trong vài tháng tới, nhưng thực tế, những động thái trên thị trường vẫn khá hạn chế. Thị trường cá rô phi tại Mỹ, đặc biệt là từ Trung Quốc, hiện đang ở trạng thái thận trọng. Giá cá rô phi bán buôn đã ổn định phần nào, một phần nhờ vào sự chuẩn bị trước kỳ nghỉ lễ. Tuy nhiên, vấn đề nguồn cung vẫn chưa được giải quyết, và sự không chắc chắn về thuế quan tiếp tục tạo ra áp lực tăng giá. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ trước dịp Tết Nguyên Đán và Mùa Chay đã khiến các hoạt động giao dịch trở nên trầm lắng, với nhiều người mua tích trữ hàng hóa. Một số nhà nhập khẩu dự kiến sẽ chỉ thực hiện các lô hàng nhỏ vào tháng 2, khi các nhà máy chế biến trở lại hoạt động sau kỳ nghỉ lễ.
Bên cạnh đó, việc thiếu hụt nguồn cung các kích cỡ nhỏ hơn 2-5 oz đang tạo ra khó khăn cho các nhà nhập khẩu. Nông dân hiện đang tập trung sản xuất cá lớn hơn để gia tăng lợi nhuận, khiến cho nguồn cung tại các điểm bán lẻ giảm. Tình trạng nguồn cung khu vực hiện vẫn còn hạn chế, đặc biệt ở Hải Nam, nơi các nỗ lực phục hồi sau cơn bão mùa thu năm ngoái vẫn đang tiếp diễn. Quảng Đông có nguồn cung tốt hơn nhưng vẫn chưa ổn định. Một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cá rô phi là khả năng áp dụng các mức thuế quan mới. Mặc dù có những tin đồn về việc xảy ra tình trạng "mua hoảng loạn", thị trường hiện tại vẫn chưa phản ứng mạnh mẽ, và việc giao hàng cũng đang gặp khó khăn do thời gian vận chuyển dài. Tuy nhiên, nếu thuế quan tăng, điều này có thể sẽ đẩy giá cá rô phi lên cao hơn nữa, dù hiện tại mức giá đã có xu hướng ổn định.
Thị trường cá tra tại Mỹ vẫn đang duy trì tình trạng trầm lắng. Mặc dù các nhà sản xuất cá tra tại Việt Nam hy vọng giá sẽ tăng, nhưng sự yếu kém của nhu cầu toàn cầu và các rào cản pháp lý như luật chống bán phá giá vẫn đang tác động mạnh mẽ. Những biến động về nguồn cung, đặc biệt là sự thay đổi của các công ty lớn như Vĩnh Hoàn, đã khiến tình hình thị trường trở nên khó đoán. Một số trang trại có thể đang giảm sản lượng dự đoán sẽ thiếu hụt nguyên liệu thô trong vòng 4-6 tháng tới. Điều này có thể dẫn đến sự tăng giá, nhưng quyết định cuối cùng sẽ phụ thuộc vào nhu cầu, đặc biệt là ảnh hưởng của các quyết định thuế quan trong thời gian tới.
Thuế quan tiếp tục là yếu tố gây lo ngại đối với cả cá rô phi và cá tra. Nhiều nhà hoạch định chính sách của Mỹ coi thuế quan như một nguồn thu trực tiếp, điều này khiến khả năng tăng thuế đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và Việt Nam – hai quốc gia có thâm hụt thương mại lớn với Mỹ – trở nên khả thi. Việc thực thi thuế quan cũng không phải là đơn giản, bởi khi các biện pháp này bị giám sát kém, thị trường có thể bị bóp méo, tạo cơ hội cho các nhà nhập khẩu không trung thực làm suy yếu các hoạt động thương mại hợp pháp.
Brazil đã vươn lên vị trí thứ 3 (chỉ đứng sau Trung Quốc và Mỹ) về tiêu thụ nhiều cá tra của Việt Nam. Xuất khẩu cá tra sang thị trường này trong tháng đầu năm đạt hơn 12 triệu USD. Mặc dù giảm 9% so với cùng kỳ năm ngoái do giai đoạn Tết nguyên đán nhưng Brazil vẫn đứng vị trí thứ 3 trong danh sách các thị trường đơn lẻ tiêu thụ nhiều nhất cá tra Việt Nam, chiếm 9% tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra sang các thị trường. Một điểm đáng chú ý là, Brazil tiếp tục chỉ nhập khẩu cá tra phile đông lạnh, trong khi các sản phẩm giá trị gia tăng (GTGT) như cá tẩm bột, chả cá hay cá viên chiên vẫn chưa có chỗ đứng tại thị trường này.
Điều này xuất phát từ thị hiếu tiêu dùng: Người tiêu dùng Brazil ưa chuộng cá phile đông lạnh vì dễ chế biến, phù hợp với các món ăn phổ biến của địa phương; Giới hạn trong chuỗi cung ứng: Các sản phẩm GTGT đòi hỏi chuỗi phân phối có khả năng bảo quản đông lạnh cao hơn, điều mà hệ thống logistics của Brazil chưa thực sự đáp ứng tốt; Yêu cầu kiểm định khắt khe: Sản phẩm chế biến sâu phải đáp ứng nhiều quy định nhập khẩu hơn so với cá phile đông lạnh, gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam khi muốn đa dạng hóa mặt hàng xuất khẩu.
Trong tháng 1/2025, giá xuất khẩu cá tra sang Brazil giảm khoảng 12-14%. Hơn thế nữa, thị trường này vẫn chưa “mặn mà” với sản phẩm GTGT. Brazil vẫn chỉ tập trung nhập khẩu cá phile đông lạnh, trong khi doanh nghiệp Việt Nam muốn mở rộng danh mục sản phẩm để gia tăng giá trị xuất khẩu. Ngoài ra, việc cạnh tranh từ các nguồn cung khác như cá rô phi từ Trung Quốc, cá minh thái từ Mỹ và Peru đang ngày càng phổ biến tại Brazil với giá cả cạnh tranh, tạo áp lực lớn lên cá tra Việt Nam.
Một yếu tố đáng chú ý có thể mở ra cơ hội lớn cho xuất khẩu cá tra Việt Nam sang Brazil trong thời gian tới là việc Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) giữa Việt Nam và khối Mercosur (gồm Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay) đang được khởi động đàm phán. Nếu FTA này được ký kết, Việt Nam có thể hưởng lợi từ việc giảm hoặc loại bỏ thuế quan đối với cá tra xuất khẩu sang Brazil, giúp sản phẩm có sức cạnh tranh cao hơn so với các loại cá nhập khẩu khác. Hiện tại, cá tra Việt Nam vào Brazil vẫn chịu một số mức thuế nhất định, trong khi các đối thủ như cá rô phi từ Trung Quốc cũng đang tận dụng các chính sách thương mại ưu đãi tại thị trường này.
Ngoài ra, FTA với Mercosur không chỉ giúp cá tra Việt Nam tiếp cận sâu hơn vào Brazil mà còn mở ra cơ hội xâm nhập các thị trường khác trong khối, đặc biệt là Argentina – nơi tiêu thụ thủy sản đang tăng trưởng mạnh. Điều này sẽ giúp đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống như Mỹ và EU. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội từ FTA này, doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt các điều khoản ưu đãi, đồng thời nâng cao tiêu chuẩn chất lượng để đáp ứng các yêu cầu nhập khẩu khắt khe từ Brazil và các nước Mercosur. Nếu có chiến lược phù hợp, cá tra Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng thị phần tại khu vực Nam Mỹ trong những năm tới.
Marketing số
Theo VASEP, năm 2025 ngành cá tra Việt Nam tiếp tục đối diện với nhiều thách thức như biến động thị trường, cạnh tranh khốc liệt và yêu cầu khắt khe từ các nước nhập khẩu. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ và các nền tảng kỹ thuật số, marketing số đang mở ra nhiều cơ hội để ngành cá tra tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn, nâng cao giá trị thương hiệu và mở rộng thị trường. Cụ thể là, marketing số trong quảng cá các sản phẩm cá tra xuất khẩu giúp các doanh nghiệp tận dụng công nghệ để tiếp cận khách hàng, tăng cường tương tác và nâng cao hình ảnh thương hiệu. So với các phương thức marketing truyền thống, marketing số giúp theo dõi chi tiết hiệu quả của từng chiến dịch, từ đó điều chỉnh chiến lược phù hợp.
Một số doanh nghiệp xuất khẩu cá tra đã triển khai chiến lược marketing số và thu được kết quả tích cực: (i) Tại Trung Quốc, các doanh nghiệp đã đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng thương mại điện tử như Alibaba, WeChat và Douyin, giúp tăng độ nhận diện thương hiệu. (ii) Tại Mỹ, doanh nghiệp Việt Nam ứng dụng SEO và Google Ads để tiếp cận khách hàng Mỹ. (iii) Tại EU và CPTPP, các chiến dịch truyền thông về sản xuất cá tra bền vững, đạt chứng nhận ASC và MSC trên mạng xã hội cũng góp phần hỗ trợ tích cực cho xuất khẩu cá tra sang các khối thị trường này.
Dù mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai marketing số trong ngành cá tra vẫn gặp một số thách thức trong triển khai marketing số: Thiếu kinh nghiệm và chuyên môn: Nhiều doanh nghiệp chưa có đội ngũ chuyên trách về marketing số hoặc chưa tận dụng triệt để các nền tảng trực tuyến; Cạnh tranh thông tin trên môi trường số: Việc xây dựng nội dung thu hút người tiêu dùng và nhà nhập khẩu không hề dễ dàng; Rào cản ngôn ngữ và văn hóa: Mỗi thị trường có đặc điểm khác nhau, đòi hỏi nội dung tiếp thị phải được điều chỉnh phù hợp. Ngoài ra, doanh nghiệp cần phát triển nội dung đa ngôn ngữ để tiếp cận các thị trường khác nhau; Liên tục đào tạo và nâng cao kỹ năng marketing số cho đội ngũ nhân sự; Đồng thời hợp tác với các chuyên gia và công ty marketing chuyên nghiệp để tối ưu hóa hiệu quả chiến dịch.
Marketing số đang mở ra cơ hội cho ngành cá tra Việt Nam trong việc quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường. Việc áp dụng các chiến lược marketing số phù hợp sẽ giúp nâng cao giá trị thương hiệu cá tra Việt Nam, từ đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu bền vững trong những năm tới. Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, tính đến giữa tháng 2/2025, tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt 208 triệu USD, tăng 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Các thị trường như Trung Quốc & Hồng Kông, CPTPP, Mỹ, EU và Brazil tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong tiêu thụ cá tra Việt Nam. Mặc dù có sự tăng trưởng, nhưng ngành vẫn đối diện với các thách thức như cạnh tranh với các loại cá thịt trắng khác, thay đổi chính sách nhập khẩu và sự biến động trong hành vi tiêu dùng.
Xuất khẩu cá tra sang Trung Quốc & Hồng Kông trong nửa đầu tháng 2/2025 đạt 23 triệu USD, tăng gấp 3,5 lần so với cùng kỳ 2024. Lũy kế xuất khẩu cá tra sang thị trường này tính đến ngày 15/2/2025 đạt 54 triệu USD, giảm 8% so với cùng kỳ năm ngoái. Cũng trong nửa đầu tháng 2/2025, xuất khẩu cá tra sang Mỹ đạt 7 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm ngoái. Tính đến ngày 15/2/2025 giá trị xuất khẩu cá tra sang thị trường này tăng nhẹ 1% đạt 25 triệu USD. Xuất khẩu cá tra sang thị trường EU tăng trưởng 16% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 19 triệu USD và CPTPP tăng 31%, đạt 39 triệu USD.
Ngọc Thúy (vasep.com.vn)