Thực trạng khai thác
Quảng Trị hiện có 4.664 tàu cá trong đó 2.969 tàu từ 6-dưới 12m, 345 tàu từ 12- dưới15m và 1.350 tàu có chiều dài 15m trở lên, với khoảng 13.710 thuyền viên trực tiếp tham gia khai thác thủy sản. Tuy nhiên, cơ cấu đội tàu đang bộc lộ những bất cập nghiêm trọng. Tàu có chiều dài dưới 12 mét hoạt động tại vùng ven bờ chiếm tới gần 71% tổng số tàu cá (2.969 chiếc). Đáng quan ngại hơn, tỉ lệ các loại nghề xâm hại, ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn lợi và môi trường như lưới kéo, lưới rê vẫn đang ở mức cao, chiếm đến 55,6% tổng số tàu thuyền toàn tỉnh, chủ yếu hoạt động ở vùng ven bờ và vùng lộng. Áp lực khai thác quá lớn tập trung tại vùng ven bờ đã khiến nguồn lợi thủy sản có dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng. Đây chính là điểm nghẽn khiến ngành thủy sản Quảng Trị khó có thể phát triển bền vững nếu không có những chính sách quyết liệt và kịp thời.
Chiến lược chuyển đổi hướng đến phát triển bền vững
Mục tiêu cốt lõi của Kế hoạch 2455 là chuyển đổi một số nghề khai thác ảnh hưởng xấu đến nguồn lợi, môi trường, hệ sinh thái sang các nghề thân thiện, bền vững hơn, hoặc chuyển hẳn một số tàu cá khai thác thủy sản sang các lĩnh vực kinh tế khác ngoài khai thác. Đây là lộ trình để cân bằng lại nguồn lực khai thác phù hợp với khả năng phục hồi của nguồn lợi thủy sản. Ngoài ra, Kế hoạch cũng nhằm từng bước nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả đội tàu trong khai thác, bảo vệ nguồn lợi, cải thiện môi trường làm việc và đảm bảo 100% ngư dân chuyển đổi nghề có việc làm ổn định, thu nhập đảm bảo cuộc sống sau khi chuyển đổi nghề.
Tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, sẽ thực hiện chuyển đổi cho 771 tàu cá đang hoạt động trong các nhóm nghề ảnh hưởng lớn đến nguồn lợi. Đặc biệt, mục tiêu đến năm 2030 loại bỏ hoàn toàn các tàu cá hoạt động nghề lưới kéo và lưới rê thu - ngừ trên địa bàn toàn tỉnh. Lộ trình này được chia nhỏ theo từng phân khúc: Vùng ven bờ chuyển đổi khoảng 500 tàu (trong đó 11 tàu lưới kéo, 50 tàu lưới rê thu - ngừ và 439 tàu các nghề khác, giải bản khoảng 100 tàu cá); Vùng lộng chuyển đổi khoảng 86 tàu (56 tàu lưới kéo, 10 tàu rê thu - ngừ và 20 tàu làm nghề khác); Vùng khơi chuyển đổi khoảng 85 tàu (1 tàu lưới kéo, 20 tàu rê thu - ngừ và 64 tàu làm nghề khác). Tầm nhìn đến năm 2045, Quảng Trị hướng tới hoàn thành việc chuyển đổi các tàu làm nghề khai thác ảnh hưởng tới nguồn lợi hải sản, môi trường và hệ sinh thái vùng biển, góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, nâng cao hiệu quả quản lý đội tàu và ổn định đời sống ngư dân, phát triển hiệu quả và bền vững ngành khai thác thủy sản.
Những hướng đi mới cho sinh kế ngư dân
Chuyển đổi nghề không chỉ là câu chuyện dừng đánh bắt, mà là mở ra những cánh cửa mới cho ngư dân. Kế hoạch 2455 định hướng đa dạng hóa các mô hình sinh kế. Theo đó, sẽ chuyển các nghề ảnh hưởng xấu tới hệ sinh thái như lưới kéo, lưới rê sang các nghề ít ảnh hưởng hơn hoặc các nghề dịch vụ hậu cần, nghề dịch vụ ngoài khai thác thủy sản. Bên cạnh đó, tỉnh khuyến khích ngư dân chuyển đổi các nghề khai thác thủy sản vùng ven bờ và vùng lộng sang nuôi trồng hải sản như nuôi tôm, nuôi hàu và các đối tượng thủy sản có giá trị kinh tế cao khác. Một hướng đi đầy triển vọng khác là kết hợp giữa khai thác thủy sản có kiểm soát và phát triển dịch vụ du lịch, giải trí, phát triển các mô hình đồng quản lý bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại các vùng biển đã được giao và công nhận. Để thực hiện điều này, công tác đào tạo nghề được đặt lên hàng đầu. Tỉnh cam kết tập huấn, đào tạo nghề cho 100% ngư dân có tàu cá chuyển đổi, đảm bảo các kỹ năng mới phù hợp với trình độ và học vấn của bà con.
Nỗ lực đồng bộ từ chính sách đến thực thi
Kế hoạch sẽ được triển khai từ nguồn ngân sách nhà nước và vốn đối ứng từ người dân. Về mặt quản lý, tỉnh Quảng Trị sẽ rà soát, phân loại tàu hoạt động nghề lưới kéo và lưới rê thu ngừ theo tuổi tàu, kích thước, khả năng hoạt động để cắt giảm hoặc chuyển đổi sang nghề khác theo lộ trình. Tổ chức rà soát, phân loại và tổng hợp nhu cầu giải bản của các chủ tàu hoạt động vùng ven bờ có nguyện vọng chuyển đổi sang các nghề thân thiện với môi trường hoặc sang các lĩnh vực khác ngoài khai thác thủy sản. Đặc biệt, không cấp văn bản chấp thuận mua tàu cá từ ngoài tỉnh đối với các tàu lưới kéo và rê thu - ngừ trừ trường hợp chủ tàu cam kết chuyển đổi sang nghề khác. Với tàu đã đăng ký cải hoán nghề, chỉ cấp văn bản chấp thuận nếu chuyển đổi sang nghề khác, không cho phép tiếp tục nghề lưới kéo và lưới rê thu - ngừ. Đồng thời, các lực lượng chức năng sẽ tăng cường kiểm soát hạn ngạch giấy phép khai thác đối với nhóm tàu khai thác, xử lý nghiêm tàu cá không có giấy phép, hoặc hoạt động không đúng nội dung giấy phép và kiểm soát chặt chẽ sản lượng khai thác. Chủ động rà soát, cắt giảm đội tàu có nghề khai thác ảnh hưởng lớn đến nguồn lợi và môi trường sinh thái ngoài những nghề được quy định trong Kế hoạch, xây dựng dự án chuyển đổi nghề phù hợp với thực tế. Đặc biệt, chú trọng thu hút đầu tư, thúc đẩy nuôi trồng thủy sản và chế biến sâu, nâng cao giá trị và xây dựng sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Để đảm bảo kế hoạch được thực hiện thành công, công tác truyền thông đóng vai trò rất quan trọng. Tỉnh chủ trương tổ chức các hội nghị, tọa đàm, đối thoại trực tiếp với ngư dân để tạo chuyển biến tích cực trong suy nghĩ và hành động. Khi ngư dân hiểu rằng việc bảo vệ nguồn lợi chính là bảo vệ tương lai lâu dài của mình và các thế hệ sau, họ sẽ trở thành những người tiên phong trong công cuộc chuyển đổi này.
Hương Trà