2022–2024 đã đánh dấu một thời kỳ đầy biến động đối với thị trường surimi toàn cầu, khi ngành này chịu ảnh hưởng nặng nề từ lạm phát cao, chi phí sản xuất tăng và niềm tin tiêu dùng suy yếu. Việc giá lương thực và năng lượng leo thang, cộng với gián đoạn chuỗi cung ứng hậu đại dịch và chi phí lao động tăng, đã khiến giá thành sản xuất đội lên đáng kể. Cuối năm 2022, giá năng lượng đạt đỉnh, cao gấp bốn lần so với trước đại dịch, đẩy ngành chế biến surimi vào tình trạng khó khăn. Hệ quả là sản lượng surimi toàn cầu giảm ước còn 900.000–950.000 tấn vào năm 2024, tương ứng mức tiêu thụ giảm từ 5–10% so với giai đoạn trước.
Xu hướng chuyển dịch sang nguồn cung bền vững hơn
Năm 2025, các tín hiệu phục hồi bắt đầu xuất hiện. Nhu cầu được dự báo cải thiện khi giá nguyên liệu ổn định hơn, giúp sản lượng toàn cầu tăng khoảng 50.000 tấn, đạt 1 triệu tấn. Về cơ cấu sản xuất năm 2025, surimi nước lạnh dự kiến chiếm 290.000 tấn, chủ yếu từ cá minh thái Alaska, cá minh thái Nga và Nhật Bản. Surimi nước nhiệt đới chiếm phần lớn với 580.000 tấn, tập trung ở các nước châu Á như Trung Quốc (200.000 tấn), Việt Nam (170.000 tấn), Ấn Độ (100.000 tấn). Ngoài ra, surimi từ nuôi trồng – chủ yếu ở Trung Quốc và Việt Nam – đạt 130.000 tấn, cho thấy xu hướng chuyển dịch sang nguồn cung bền vững hơn.
Về giá cả, năm 2024 ghi nhận mức thấp kỷ lục do tiêu thụ nội địa yếu và nguồn cung giá rẻ từ Nga. Tuy nhiên, từ cuối năm 2024 đến giữa năm 2025, giá bắt đầu phục hồi vì thiếu hụt nguồn cung và chi phí nguyên liệu tăng. Bước sang quý III/2025, giá có xu hướng phân hóa: các loại surimi cấp thấp giảm nhẹ sau mùa cấm đánh bắt, trong khi surimi chất lượng cao tiếp tục tăng giá, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ từ các nhà sản xuất và thị trường cao cấp.
Thị trường surimi thế giới 2025
Năm 2025 chứng kiến sự phục hồi của ngành surimi toàn cầu, với đà tăng trưởng mạnh mẽ từ các thị trường tiêu thụ chính tại châu Á – Thái Bình Dương. Trong bối cảnh đó, Việt Nam nổi lên như một điểm sáng xuất khẩu, khi giá trị xuất khẩu chả cá và surimi đạt hơn 257 triệu USD trong 9 tháng đầu năm, tăng 26,1% so với cùng kỳ 2024.
Các thị trường châu Á tiếp tục là trụ cột của ngành, trong đó Hàn Quốc và Thái Lan dẫn đầu, chiếm tỷ trọng lần lượt 25% và 23% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Cả hai thị trường này đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số - 17% ở Hàn Quốc và 24% ở Thái Lan.
Xuất khẩu sang các nước tham gia Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cũng cho thấy tín hiệu tích cực với sự tăng trưởng cao/khả quan ở mức 2 con số. Thị trường Trung Quốc & Hồng Kông tiếp tục mở rộng, tăng tới 45%, đạt gần 36 triệu USD. Đặc biệt, Liên minh châu Âu (EU) ghi nhận bước nhảy vọt ngoạn mục với mức tăng 79%, nhờ sự phục hồi nhu cầu tại Lithuania và Tây Ban Nha.
Một điểm đáng chú ý khác là sự tăng trưởng đột biến tại Malaysia, với kim ngạch 9 tháng đầu năm tăng tới 44%, cho thấy khu vực Đông Nam Á đang trở thành vùng tiêu thụ tiềm năng mới cho sản phẩm surimi Việt Nam. Ngành surimi thế giới phục hồi và chuyển hướng sang sản phẩm giá trị gia tăng.
Năm 2025 chứng kiến sự phục hồi ổn định của giá surimi toàn cầu (sau giai đoạn chạm đáy vào cuối năm 2023). Nguyên nhân đến từ nhu cầu tăng trở lại, đặc biệt trong nhóm sản phẩm thực phẩm tiện lợi, chế biến sẵn như thanh cua, chả cá, bánh hải sản… Các doanh nghiệp sản xuất lớn tại Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam đang đầu tư mạnh vào dây chuyền chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm; đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Cùng với đó, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, chứng nhận bền vững và an toàn thực phẩm đang trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì vị thế xuất khẩu.
Sản lượng surimi toàn cầu tăng nhờ Nga và Trung Quốc
Theo báo cáo quý mới nhất từ Hiệp hội Sản xuất Cá Minh Thái Alaska (GAPP), sản lượng surimi toàn cầu tăng 6,3% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng trong nửa cuối năm 2025 đạt 437.000 tấn, phản ánh sự phục hồi bắt đầu từ đầu năm 2025. Động lực chính của sự tăng trưởng này là nguồn cung cá minh thái tăng từ Nga và Trung Quốc, cũng như sự phục hồi nguồn cung cá nhiệt đới từ Đông Nam Á. Các nguồn cung khu vực này đóng góp hơn hai phần ba tổng mức tăng trưởng.
Nga đang khẳng định vị thế là nhà cung cấp surimi tăng trưởng nhanh nhất, với sản lượng dự kiến đạt 80.000–82.000 tấn năm 2025. Trong khi đó, xuất khẩu của Mỹ đang gặp khó khăn, giảm 14,7% xuống còn 63.900 tấn, mặc dù sản lượng trong nước vẫn tương đối ổn định. Nhật Bản đã chứng kiến sự gia tăng nhập khẩu surimi, trong khi sản lượng sản xuất trong nước cũng đang tăng trưởng. Nhìn chung ngành surimi toàn cầu tăng trưởng mạnh.
Năm 2025, ngành surimi toàn cầu được dự đoán đạt 1,66 tỷ USD, chiếm 7,5% thị trường thủy sản chế biến với sản lượng hơn 1,2 triệu tấn, tăng 4,2% so với năm 2024. Động lực tăng trưởng đến từ nhu cầu thực phẩm giàu protein, ít chất béo và sự đổi mới trong công nghệ chế biến, giúp nâng hiệu suất 20% và giảm lãng phí nguyên liệu.
Theo Global Growth Insights, trong 5 năm qua, tiêu thụ thủy sản chế biến đã tăng 40% nhờ thu nhập tăng và nhận thức về sức khỏe tăng. Khoảng 35% người tiêu dùng toàn cầu ưu tiên chế độ ăn giàu protein khiến surimi trở thành lựa chọn hấp dẫn để thay thế thịt đỏ. Phân khúc sản phẩm mô phỏng thủy sản (như thanh cua) chiếm gần 45% tổng tiêu thụ, nhờ sự phát triển của ngành thực phẩm ăn liền và thủy sản đông lạnh.
Khu vực Châu Á–Thái Bình Dương tiếp tục là trung tâm sản xuất lớn nhất, chiếm 68% tổng sản lượng, với các cơ sở chính tại Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan, Hàn Quốc và Việt Nam. Trong khi đó, Bắc Mỹ và châu Âu nổi lên là thị trường tiêu thụ cao cấp nhờ nhu cầu sản phẩm sạch “clean-label” và sản phẩm bổ sung omega-3. Phân khúc surimi cao cấp hiện chiếm 18–20% thị trường (tương đương với 320–340 triệu USD), đặc biệt tăng mạnh tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ và châu Âu, phản ánh xu hướng tiêu dùng của thế giới hướng tới sản phẩm dinh dưỡng, bền vững, thân thiện với môi trường.
Việt Nam duy trì vị thế tại châu Á, bứt phá tại thị trường EU và Trung Quốc
Theo VASEP, ngành hàng chả cá và surimi của Việt Nam đang trải qua một năm tăng trưởng đầy ấn tượng. Theo số liệu thống kê mới nhất, tổng kim ngạch xuất khẩu trong 8 tháng đầu năm 2025 đạt gần 228 triệu USD, tăng 26% so với cùng kỳ năm 2024. Sự tăng trưởng mạnh mẽ này không chỉ đến từ các thị trường truyền thống mà còn được thúc đẩy bởi sự bứt phá tại các thị trường tiềm năng như EU và Trung Quốc.
Các thị trường tại châu Á tiếp tục là động lực chính cho sự tăng trưởng của ngành. Tính đến hết tháng 8/2025, Hàn Quốc và Thái Lan là hai thị trường đơn lẻ lớn nhất, với kim ngạch lần lượt đạt 56 triệu USD và 53 triệu USD. Các thị trường này không chỉ tiêu thụ trực tiếp mà còn đóng vai trò là trung tâm tái chế biến để cung cấp cho các khu vực lân cận, đảm bảo nhu cầu ổn định.
Khối thị trường CPTPP cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 24%, đạt kim ngạch 37 triệu USD. Xuất khẩu sang các thị trường nhập khẩu chính trong khối đều đang tăng trưởng tốt. Trong đó, Nhật Bản vẫn là một trong những nhà nhập khẩu hàng đầu với gần 21 triệu USD, tăng 22% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy nhu cầu đối với các sản phẩm chế biến truyền thống và chất lượng cao của Việt Nam vẫn đang phục hồi và tăng trưởng tốt.
Điểm sáng nổi bật nhất trong bức tranh xuất khẩu 8 tháng đầu năm là sự trỗi dậy mạnh mẽ của thị trường EU và Trung Quốc. Xuất khẩu sang khối EU đã bùng nổ với mức tăng trưởng 60%, đạt gần 20 triệu USD. Sự phục hồi kinh tế và lạm phát hạ nhiệt tại đây đã thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm chế biến có giá trị tầm trung, tiện lợi tại khối thị trường này. Dẫn đầu đà tăng trưởng này là Lithuania, với kim ngạch nhập khẩu tăng vọt 69%. Sự tăng trưởng ấn tượng này cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam đã tận dụng hiệu quả lợi thế từ Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam-EU (EVFTA).
Trong khi đó, thị trường Trung Quốc & Hồng Kông cũng chứng tỏ sức hút khổng lồ với mức tăng trưởng 50%, đạt giá trị 31 triệu USD. Nhu cầu tiêu thụ và tái chế biến ngày càng tăng tại thị trường tỷ dân này đang mở ra cơ hội lớn cho các nhà xuất khẩu Việt Nam. Ngược lại, thị trường Mỹ lại cho thấy sự ảm đạm khi chỉ tăng nhẹ 2% sau 8 tháng, với kim ngạch chỉ đạt gần 7 triệu USD, phản ánh những khó khăn từ chính sách thuế và sự thận trọng của các nhà nhập khẩu. Triển vọng cho ngành hàng chả cá và surimi của Việt Nam trong những tháng cuối năm 2025 rất tích cực. Xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang ngày càng ưa chuộng các sản phẩm protein thay thế, tiện lợi và giá cả phải chăng, vốn là những thế mạnh của surimi.
Dự báo, các thị trường châu Á tiếp tục là đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng nhờ nhu cầu ổn định và sự linh hoạt về giá. Đồng thời, đà phục hồi tại EU được kỳ vọng sẽ tiếp tục, tập trung vào các sản phẩm tiện lợi, phù hợp với xu hướng tiêu dùng tiết kiệm. Tuy nhiên, ngành cũng đối mặt với không ít thách thức. Sự cạnh tranh về giá từ các đối thủ trong khu vực như Ấn Độ, Thái Lan và Trung Quốc ngày càng gay gắt. Bên cạnh đó, chi phí logistics và nguyên liệu đầu vào được dự báo có thể tăng, cùng với các yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu, đòi hỏi các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam phải nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh để duy trì đà tăng trưởng bền vững.
Dự báo giá surimi thế giới cuối 2025 sẽ duy trì ổn định hoặc tăng nhẹ, nhờ nguồn nguyên liệu được kiểm soát tốt và nhu cầu tiêu dùng tiếp tục phục hồi. Bước sang năm 2026, thị trường dự kiến tăng trưởng bền vững với tốc độ 5–7%/năm, trong đó châu Á vẫn giữ vai trò trung tâm, trong khi châu Âu và Mỹ mở rộng ở phân khúc sản phẩm giá trị gia tăng. Tuy nhiên, doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh từ các nhà cung cấp khu vực, cùng biến động chi phí logistics và rào cản kỹ thuật.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản Việt Nam cần chủ động chiến lược nguyên liệu, đầu tư vào sản phẩm giá trị gia tăng, đa dạng hóa thị trường và kênh phân phối. Việc mở rộng sang các thị trường có mức tăng trưởng mạnh như Malaysia, EU, hay tận dụng các ưu đãi thuế quan từ các nước trong khối tham gia Hiệp định CPTPP sẽ là hướng đi khả thi. Năm 2025 mở ra thời điểm thuận lợi để Việt Nam khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng surimi toàn cầu, không chỉ với vai trò nhà cung cấp nguyên liệu, mà là đối tác chế biến – xuất khẩu có năng lực cạnh tranh cao và định hướng bền vững.
Ngọc Thúy - FICen