Mặc dù sở thích ở châu Á đối với các loài cá nước lạnh có giá trị cao vẫn mạnh mẽ, nhưng sự gia tăng chậm của hàng nhập khẩu giá rẻ hơn từ các nguồn cung khác cho thấy giá cả có khả năng ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường trong tương lai. Tại Peru, sự phục hồi mạnh mẽ trong sản lượng cá cơm phản ánh một năm bội thu đối với sản xuất bột cá và dầu cá.
Sản lượng
Cá cơm
Mùa đánh bắt đầu tiên ở khu vực Bắc Trung bộ Peru bắt đầu vào ngày 22 tháng 4 và kết thúc vào ngày 24 tháng 7 dựa trên khuyến nghị của Viện Biển Peru (IMARPE) để bảo vệ đàn cá sinh sản và cá con. Sản lượng đánh bắt đạt 2,46 triệu tấn, chiếm 81,9% tổng sản lượng đánh bắt cho phép (TAC) là 3 triệu tấn. Tính đến cuối tháng 10, vẫn chưa có thông báo nào về việc bắt đầu mùa đánh bắt thứ hai tại khu vực này.
Tại khu vực phía Nam, mùa đánh bắt cá cơm đầu tiên từ ngày 27 tháng 12 năm 2024 đến ngày 30 tháng 6 năm 2025 ghi nhận sản lượng 176.226 tấn. Chiếm 70,2% hạn ngạch được phân bổ là 251.000 tấn, sản lượng này đánh dấu mức cao nhất trong một thập kỷ. Mùa thứ hai, bắt đầu từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, sẽ kéo dài đến ngày 31 tháng 12 năm 2025 hoặc cho đến khi đạt mức TAC 251.000 tấn.
Cá thu
Năm 2026, Hội đồng Nghiên cứu Biển Quốc tế (ICES) khuyến nghị cắt giảm mạnh 77% sản lượng đánh bắt cá thu ở vùng Đông Bắc Đại Tây Dương. Tuy nhiên, triển vọng phân chia hạn ngạch công bằng giữa các quốc gia ven biển vẫn còn khá xa vời, điều này khiến sự ổn định của nguồn cung cá thu trong tương lai trở nên khó đoán.
Thương mại quốc tế: Cá đông lạnh
Thống kê thương mại trong nửa đầu năm 2025 nhấn mạnh vị thế của châu Á là thị trường khu vực lớn nhất và phát triển nhanh nhất đối với các loài cá nổi nhỏ đông lạnh, đặc biệt là cá thu và cá mòi, đóng vai trò quan trọng trong an ninh lương thực quốc gia. Trong trường hợp cá thu, phần lớn nguồn cung (có nguồn gốc từ sản lượng đánh bắt trong nước và nhập khẩu) được bán tại các thị trường bán lẻ.
Việt Nam, Trung Quốc và Thái Lan là các thị trường chính cho các loài cá nổi nhỏ đông lạnh ở châu Á, nhưng như được nhấn mạnh ở những phần liên quan sau đây, Hàn Quốc đang nhanh chóng vươn lên. Đáng chú ý, từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025, quốc gia này là thị trường hàng đầu cho cá thu Na Uy và là điểm đến lớn thứ tư cho cá trích Nga.
Nhập khẩu
Cá trích
Từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025, nhập khẩu cá trích đông lạnh vào Hàn Quốc đạt 6.802 tấn, riêng tháng 6 chứng kiến sự tăng vọt 365 tấn so với chỉ 104 tấn trong tháng 6 năm 2024. Tuy nhiên, xét về tổng lượng nhập khẩu tích lũy, nhập khẩu cá trích đông lạnh giai đoạn tháng 1-tháng 6 năm 2025 giảm 36% so với cùng kỳ năm trước, chiếm khoảng 1,5% tổng lượng nhập khẩu hải sản của cả nước trong cùng kỳ là 460.363 tấn. Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm là do tiêu thụ nội địa tăng cao tại Liên bang Nga, nơi cung cấp khoảng 95% lượng cá trích nhập khẩu vào Hàn Quốc, và Na Uy đứng thứ hai với khoảng cách khá xa. Với mức giá trung bình 0,88 USD/kg đối với cá trích Nga trong nửa đầu năm 2025 so với 1,32 USD/kg đối với sản phẩm của Na Uy, chi phí trở thành yếu tố ảnh hưởng đến quyết định nhập khẩu. Theo các nguồn tin trong ngành, giá phân phối bán buôn cá trích tại Hàn Quốc có khả năng tăng trong nửa cuối năm 2025, điều này có thể ảnh hưởng đến doanh số bán lẻ.
Cá thu
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025, nhập khẩu cá thu đông lạnh toàn cầu giảm 7,95% xuống còn 636.443 tấn so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, giá trị nhập khẩu tương ứng lại tăng 15,59% so với năm trước, đạt 1,18 tỷ USD, do thị trường Đông Nam Á và Viễn Đông nhập khẩu nhiều cá thu nước lạnh có giá trị cao hơn từ Nhật Bản, Na Uy, Vương quốc Anh, Chile và Hà Lan.
Với lượng nhập khẩu 306.611 tấn, khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm gần 50% thị phần nhập khẩu cá thu đông lạnh toàn cầu trong nửa đầu năm 2025. Ghi nhận sự tăng trưởng so với năm trước về khối lượng nhập khẩu (+19,53%) và giá trị (+4,24% ở mức 584,26 triệu USD). Các nước nhập khẩu hàng đầu (về số lượng) là Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Trung Quốc và Nhật Bản. Các nhà nhập khẩu cá thu đông lạnh hàng đầu thế giới khác đến từ châu Phi (chủ yếu là Ghana và Bờ Biển Ngà), với nguồn cung từ Trung Quốc, Mauritania, Morocco và Oman bao gồm các loài cá rẻ hơn so với cá thu Saba từ Nhật Bản và các giống cá nước lạnh từ châu Âu và Chile.
Trung Quốc đã nhập khẩu 37.620 tấn cá thu nguyên con đông lạnh, tăng 40% so với cùng kỳ năm 2024. Nhà cung cấp chính là Na Uy (20.870 tấn; +25%), tiếp theo là các lô hàng nhỏ hơn từ Vương quốc Anh và Quần đảo Faroe.
Một ước tính sơ bộ của ngành công nghiệp đối với Hàn Quốc cho thấy nhập khẩu cá thu đông lạnh trong sáu tháng đầu năm 2025 đã tăng 51% so với cùng kỳ năm trước, đạt 38.500 tấn, chiếm khoảng 10% tổng khối lượng hải sản. Na Uy vẫn là nhà cung cấp lớn nhất với thị phần gần 80% (so với khoảng 90% vào năm 2024), mặc dù có những dấu hiệu cho thấy sự thống trị này đang bị suy giảm do nguồn cung ngày càng tăng từ Trung Quốc, Vương quốc Anh và Hà Lan.
Vương quốc Anh, một nhà cung cấp mới cho Hàn Quốc, đã thâm nhập mạnh vào thị trường chủ yếu nhờ việc giảm thuế quan theo Hiệp định Thương mại Tự do Hàn Quốc - Vương quốc Anh, cũng như những nỗ lực chủ động của các công ty hải sản Anh. Từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2025, Vương quốc Anh được báo cáo đã xuất khẩu 1.820 tấn cá thu đông lạnh sang Hàn Quốc. Nguồn cung này có giá cao, khoảng 2,86 USD/kg, so với 1,87 USD/kg đối với cá có nguồn gốc từ Trung Quốc (3.936 tấn) và 2,75 USD/kg đối với sản phẩm từ Hà Lan (1.383 tấn). Giá cả có thể là một yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu thụ cá thu tại Hàn Quốc, với một số chuyên gia trong ngành đã chỉ ra sự gia tăng chậm của hàng nhập khẩu giá rẻ từ các nguồn khác.
Cá sardine
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2024, Hàn Quốc chỉ nhập khẩu 207 tấn cá sardine, chiếm vỏn vẹn 0,02% tổng lượng nhập khẩu hải sản. Tuy nhiên, từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025, lượng nhập khẩu này đã tăng vọt lên 15.781 tấn.
Xuất khẩu
Cá thu
Trong nửa đầu năm 2025, xuất khẩu cá thu đông lạnh toàn cầu đạt 570.122 tấn, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2024. Trung Quốc là nước xuất khẩu hàng đầu, chiếm 45,6% tổng số này. Xuất khẩu từ Trung Quốc tăng đáng kể (+37,33% đạt 206.257 tấn), tiếp theo là Na Uy (+8,69% đạt 69.153 tấn), Nhật Bản (+95,83% đạt 47.397 tấn) và Hàn Quốc (+142,10% đạt 46.481 tấn). Ngược lại, xuất khẩu từ Vương quốc Anh, Hà Lan, Ireland và Pakistan đều giảm.
Cá trích
Hội đồng Thủy sản Na Uy (NSC) báo cáo xuất khẩu cá trích đạt 82.010 tấn, trị giá khoảng 198 triệu USD (tăng 16% so với cùng kỳ năm trước) trong nửa đầu năm 2025. Các thị trường chính cho cá trích Na Uy là Ai Cập (cá nguyên con đông lạnh) cũng như Ba Lan và Đan Mạch (sản phẩm chế biến/bảo quản). Riêng tại Ai Cập, quốc gia này đã tiêu thụ 16.763 tấn trị giá 240 triệu NOK (khoảng 23,76 triệu USD), ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 69% về khối lượng và 91% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.
Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025, Liên bang Nga đã xuất khẩu 133.320 tấn cá trích nguyên con đông lạnh, so với 111.180 tấn trong cùng kỳ năm trước (166.310 tấn trong giai đoạn tháng 1-tháng 6 năm 2023). Thị trường lớn nhất là Trung Quốc (105.390 tấn; tăng 41% so với cùng kỳ năm trước), tiếp theo là Bờ Biển Ngà (15.740 tấn; tăng 67%) và Hàn Quốc (6.460 tấn; giảm 43%). Điều thú vị là, nếu thời gian xem xét được kéo dài từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2025, Hàn Quốc được báo cáo đã vươn lên vị trí thị trường lớn thứ hai cho cá trích đông lạnh của Nga.
Thương mại quốc tế: Cá đóng hộp/chế biến
Xuất khẩu toàn cầu cá đóng hộp và chế biến (HS 1604) trong nửa đầu năm 2025 chủ yếu do Trung Quốc, Thái Lan, Ecuador và Tây Ban Nha thống trị, với tổng thị phần là 58,21%. Cá ngừ đóng hộp và chế biến (HS 160414) là sản phẩm hàng đầu, tiếp theo là cá mòi và cá thu. Nhập khẩu toàn cầu các sản phẩm thuộc mã HS 1604 duy trì xu hướng tích cực trong nửa đầu năm 2025 ở mức 1,79 triệu tấn, trị giá 9,36 tỷ USD, tăng 2,05% về số lượng và 2,74% về giá trị so với cùng kỳ năm 2024.
Xét theo loài, nhập khẩu cá mòi và cá trích đóng hộp giảm trong giai đoạn được xem xét, nhưng vẫn ổn định đối với cá thu và cá cơm đóng hộp. Tại Đông Nam Á và Thái Bình Dương, cá mòi và cá thu đóng hộp đã là lựa chọn hải sản phổ biến, có thời hạn sử dụng lâu và giá cả phải chăng trong nhiều thập kỷ. Đồng thời, nhu cầu về cá mòi và cá thu đóng hộp chất lượng cao hơn, cao cấp cũng đang tăng lên trong ngành bán lẻ khu vực, các sản phẩm này chủ yếu được nhập khẩu từ Tây Ban Nha, Ý và Bồ Đào Nha.
Tại Liên minh Châu Âu, các loài cá nổi nhỏ thường được chế biến thành nhiều sản phẩm ướp, đóng hộp và lên men truyền thống để tiêu dùng trong gia đình. Khối lượng bán hàng có xu hướng ổn định; Ví dụ, nhập khẩu cá trích chế biến/bảo quản của Đức trong nửa đầu năm 2025 đạt 24.410 tấn, gần như tương đương với cùng kỳ năm 2024 và 2023. Nhu cầu về các sản phẩm giá trị gia tăng mới đang tăng lên.
Trái ngược với cá cơm Peru (Engraulis ringens) chủ yếu được sử dụng làm nguyên liệu chính cho thức ăn chăn nuôi, cá cơm châu Âu (Engraulis encrasicolus) được chế biến để tiêu thụ trực tiếp, bao gồm cả việc đáp ứng nhu cầu về các sản phẩm cao cấp.
Một báo cáo tháng 6 năm 2025 từ Đài quan sát thị trường châu Âu về sản phẩm thủy sản và nuôi trồng thủy sản (EUMOFA) đưa ra cái nhìn thú vị về nhu cầu của người tiêu dùng đối với cá cơm bảo quản, phân tích chi tiết chuỗi cung ứng của ba nhà sản xuất chính ở châu Âu: Ý, Tây Ban Nha và Croatia. Tây Ban Nha, nhà sản xuất hàng đầu của Liên minh châu Âu về loài này, cũng phụ thuộc vào nhập khẩu để sản xuất các mặt hàng phổ biến như anchoa (cá muối, bảo quản trong dầu) cũng như boquerón (phi lê tươi ướp giấm). Báo cáo cho biết, mặc dù giá bán lần đầu của cá cơm tươi tương đối thấp (0,70–1,60 EUR/kg ở Ý và Tây Ban Nha), nhưng sản phẩm cuối cùng được bán với giá từ 30 đến 47 EUR/kg tại các siêu thị do chi phí nhân công cao.
Giá cả
Tại Đông Nam Á, giá nhập khẩu cá thu đông lạnh trong tháng 6 năm 2025 là 1,03 USD đối với cá có nguồn gốc từ Trung Quốc, 1,82 USD đối với cá thu Saba từ Nhật Bản và 2,66 USD đối với cá thu châu Âu từ Na Uy, Vương quốc Anh và Hà Lan. Tại thị trường bán lẻ, trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025, giá cá thu châu Á đông lạnh rã đông (nhập khẩu và nội địa) duy trì ở mức cao (từ 3,50–4,30 USD/kg).
Dự báo
Châu Á sẽ vẫn là trung tâm tăng trưởng lớn nhất cho các loài cá nổi nhỏ đông lạnh và chế biến, cũng như các sản phẩm giá trị gia tăng và sản phẩm cao cấp. Điều này đặt ra thách thức cho các nhà xuất khẩu, bao gồm cả các nhà cung cấp truyền thống hàng đầu như Na Uy và Liên bang Nga, những nước có khả năng chứng kiến sự suy giảm vị thế thống trị thị trường trước sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác. Các yếu tố quyết định sẽ là giá cả, ưu đãi của các hiệp định thương mại và khả năng cung cấp các sản phẩm đa dạng, phong phú, phù hợp với thị hiếu châu Á.
Dựa trên sản lượng đánh bắt cá cơm kể từ đầu năm 2025, Peru sẽ có một năm bội thu nữa đối với ngành này. Tình hình không rõ ràng đối với nghề đánh bắt cá thu bị khai thác quá mức ở vùng Đông Bắc Đại Tây Dương; trong bối cảnh vẫn chưa có thỏa thuận chia sẻ hạn ngạch giữa các quốc gia, dự báo nguồn tích trữ sẽ cạn kiện trong tương lai gần.
Ngọc Thúy (theo FAO)