Mới đây, Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc (FAO) đã thực hiện phân tích, nhận định xu hướng, thách thức và định hướng phát triển ngành hàng cá chim vàng ở thị trường châu Á và Trung Đông. Đây là loài cá biển có vẻ bề ngoài vàng óng, được đánh giá cao về kết cấu thịt chắc và hương vị thơm ngon. Đặc biệt trong các loài cá chim biển thì cá chim vàng chính là loài quan trọng nhất về mặt thương mại. Được phân biệt bởi thân mình màu vàng bạc sáng bóng, hình dạng dẹp hai bên và miệng nhỏ hướng lên trên, cá chim vàng đã trở thành đối tượng nuôi trồng thủy sản quan trọng ở châu Á.
Sức hấp dẫn của cá chim vàng nằm ở tốc độ tăng trưởng nhanh, khả năng thích nghi với nhiều độ mặn khác nhau và khả năng kháng bệnh tốt với các bệnh thường gặp trong nuôi biển. Tính đa dụng trong ẩm thực và hương vị nhẹ nhàng, hơi ngọt đã khiến cá chim vàng trở nên phổ biến trong ẩm thực Trung Quốc, Thái Lan và Ấn Độ. Từ góc độ thương mại, nuôi cá chim vàng đã mở rộng nhanh chóng trong thập kỷ qua, đặc biệt là ở Trung Quốc, nơi sản xuất và phát triển chuỗi giá trị hiện đã được tích hợp hoàn toàn từ khâu nhân giống và sản xuất thức ăn đến chế biến, bán lẻ và xuất khẩu.
Sản lượng và phân phối toàn cầu
Sản lượng cá chim vàng toàn cầu đạt 294.206 tấn vào năm 2023, trong đó nuôi thủy sản chiếm gần như toàn bộ nguồn cung. Trung Quốc là nhà sản xuất chiếm ưu thế nhất, đóng góp hơn 292.263 tấn, tương đương 99% tổng sản lượng toàn cầu, với giá trị ước tính tại trang trại vượt quá 2,5 tỷ USD. Ngoài Trung Quốc, không có hoạt động nuôi trồng thương mại quy mô lớn loài cá này, mặc dù một lượng nhỏ được sản xuất ở các khu vực khác của Đông Nam Á, đáng chú ý là ở Indonesia, Malaysia và Thái Lan, chủ yếu để tiêu thụ trong nước. Trên quy mô toàn cầu thì việc khai thác cá chim vàng trong tự nhiên hiếm khi được thực hiện, không như các loài cá chim khác – là đối tượng quan trọng của nghề đánh bắt hải sản. Tầm quan trọng thương mại của cá chim vàng nằm ở tiềm năng nuôi trồng thủy sản, nơi các công nghệ nhân giống, cho ăn và nuôi trồng được kiểm soát đảm bảo nguồn cung quanh năm và chất lượng ổn định.
 |
Tại Trung Quốc, sản lượng tập trung ở các tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam và Phúc Kiến. Riêng Quảng Đông chiếm hơn một nửa tổng sản lượng cả nước, với các thành phố Chiết Giang và Dương Giang dẫn đầu sản lượng thông qua hình thức nuôi lồng nước sâu quy mô lớn. Quảng Tây đóng góp khoảng 30%, dẫn đầu là Bắc Hải và Tần Châu, trong khi Hải Nam chiếm gần 17%. Việc tập trung sản xuất ở các tỉnh ven biển phía nam phản ánh cả sự phù hợp về môi trường bao gồm vùng nước ven biển ấm áp, giàu chất dinh dưỡng, và sự tập trung của cơ sở hạ tầng chuyên dụng bao gồm các trại giống, nhà máy sản xuất thức ăn và các cơ sở chế biến. Sự tập trung địa lý này đã hỗ trợ sự phát triển của các chuỗi giá trị tích hợp và lợi thế kinh tế theo quy mô, cho phép Trung Quốc thống trị cả thị trường nội địa và xuất khẩu đối với cá chim vàng.
Chế biến và các hình thức sản phẩm
Cá chim vàng đến tay người tiêu dùng dưới nhiều hình thức: sống, ướp lạnh, đông lạnh; các sản phẩm đông lạnh được cung cấp nguyên con, làm sạch ruột, phi lê hoặc ở dạng tẩm gia vị, sẵn sàng để chế biến. Đóng gói chân không ngày càng được áp dụng rộng rãi để kéo dài thời hạn sử dụng, bảo quản kết cấu và tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển đường dài, đặc biệt là xuất khẩu. Các kênh bán lẻ được phân khúc rõ ràng. Các chợ đầu mối và chợ truyền thống xử lý khối lượng lớn cá sống hoặc đông lạnh, đặc biệt là để phân phối trong khu vực.
Phân khúc sản phẩm chế biến sẵn đang mở rộng nhanh chóng, được thúc đẩy bởi thu nhập đô thị cao hơn và nhu cầu về sự tiện lợi. Các sản phẩm tẩm ướp, ướp gia vị và sấy khô nhẹ ngày càng phổ biến trong bán lẻ, trong khi thị trường xuất khẩu ưa chuộng các phần cá đông lạnh nhanh riêng lẻ và các sản phẩm tẩm ướp sẵn cho cả cộng đồng người châu Á ở nước ngoài và người tiêu dùng phổ thông.
Thị trường nội địa của Trung Quốc đối với cá chim vàng trải rộng ra ngoài các khu vực sản xuất ven biển phía nam. Trong khi Quảng Đông, Quảng Tây, Hải Nam và Phúc Kiến cung cấp cá sống và cá ướp lạnh cho các thành phố ven biển lân cận, một lượng lớn cá được vận chuyển đến các vùng nội địa bao gồm Đông Bắc, Bắc, Trung và Tây Bắc Trung Quốc thông qua các mạng lưới chuỗi cung ứng lạnh đã được thiết lập. Các trung tâm đô thị trên khắp cả nước ngày càng tiếp cận loài cá này thông qua siêu thị, nền tảng thương mại điện tử và các kênh dịch vụ thực phẩm.
Năm 2024, Trung Quốc đã xuất khẩu hơn 11.000 tấn cá chim vàng đông lạnh, chủ yếu ở dạng nguyên con, đã làm sạch ruột hoặc chưa làm sạch ruột và đóng gói chân không. Các điểm đến chính là Mỹ, Canada và Châu Âu, nơi nhu cầu tập trung trong cộng đồng người châu Á ở nước ngoài, cũng như Đông Nam Á và Trung Đông, nơi loài cá này được đánh giá cao vì hương vị nhẹ nhàng và tính đa dụng. Các định dạng xuất khẩu khác nhau tùy thuộc vào thị trường nhập khẩu, với cá nguyên con cỡ lớn được ưa chuộng ở Bắc Mỹ và cá có kích thước nhỏ phổ biến hơn ở các cửa hàng Đông Nam Á.
Ngọc Thúy (theo FAO)