Năm 2025 khép lại với những dấu ấn đậm nét của ngành thủy sản Việt Nam trong bối cảnh đầy biến động của kinh tế toàn cầu và sự khắc nghiệt của biến đổi khí hậu. Vượt lên trên những thách thức về chi phí đầu vào và rào cản kỹ thuật khắt khe, ngành thủy sản không chỉ hoàn thành các chỉ tiêu sản xuất mà còn thực hiện một bước ngoặt quan trọng khi chuyển từ tư duy sản xuất thuần túy sang tư duy kinh tế thủy sản bền vững.
Nhìn vào bức tranh tổng thể năm 2025, ngành thủy sản đã đạt được những kết quả ấn tượng. Tổng sản lượng thủy sản ước đạt 9,95 triệu tấn, tăng 3% so với năm 2024. Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu đã có sự bứt phá ngoạn mục khi cán mốc hơn 11,3 tỷ USD, tăng 12,7% so với năm trước và vượt 7,8% so với kế hoạch đề ra. Đây là minh chứng rõ nét nhất cho sức sống mãnh liệt của một ngành kinh tế mũi nhọn, bất chấp áp lực từ lạm phát và sự sụt giảm nhu cầu tại một số thị trường lớn, đồng thời cũng là minh chứng cho hiệu quả của việc tập trung vào chế biến sâu và tận dụng tối ưu các Hiệp định FTA như EVFTA, CPTPP để tăng sức cạnh tranh tại các thị trường khó tính như Mỹ, Trung Quốc và EU.
Sự chuyển dịch cơ cấu theo định hướng giảm khai thác, tăng nuôi trồng đã được thực hiện quyết liệt. Trong khi sản lượng khai thác giữ mức ổn định ở khoảng 3,83 triệu tấn, thì sản lượng nuôi trồng đã tăng trưởng mạnh mẽ, đạt trên 6,1 triệu tấn, chiếm tới 61% tổng sản lượng toàn ngành. Đây không chỉ là sự thay đổi về con số, mà là một chiến lược bài bản nhằm bảo vệ nguồn lợi đại dương và hướng tới một nền sản xuất có kiểm soát, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của thị trường quốc tế.
Hai ngành hàng tôm và cá tra tiếp tục khẳng định vị thế chủ lực trong ngành Thủy sản nước ta. Sản lượng tôm nước lợ đạt 1,29 triệu tấn, trong đó tôm thẻ chân trắng chiếm gần 1 triệu tấn. Cá tra cũng ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc với sản lượng 1,98 triệu tấn, tăng 7,5% so với năm 2024. Những con số này phản ánh năng lực làm chủ công nghệ giống và quy trình nuôi của nông dân và doanh nghiệp Việt Nam.
Một trong những điểm sáng nhất trong công tác chỉ đạo điều hành năm 2025 là việc hiện thực hóa chủ trương chuyển đổi từ tư duy sản xuất thủy sản sang tư duy kinh tế thủy sản. Ngành không còn chạy đua theo số lượng mà tập trung vào việc tạo ra giá trị tích hợp đa tầng, lồng ghép các yếu tố về kinh tế tuần hoàn, phúc lợi động vật và trách nhiệm môi trường - xã hội.
Sự thay đổi này được cụ thể hóa bằng việc đẩy mạnh chế biến sâu. Các doanh nghiệp đã tập trung vào các sản phẩm giá trị gia tăng để duy trì mức giá xuất khẩu tốt, tránh sự cạnh tranh trực tiếp về giá với các đối thủ như Ấn Độ hay Ecuador vốn đang rất mạnh ở phân khúc hàng thô. Đồng thời, công tác quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm được siết chặt từ khâu giống, thức ăn đến môi trường nuôi, giúp thủy sản Việt Nam vượt qua các đợt thanh tra nghiêm ngặt của Hoa Kỳ và Trung Quốc.
Đáng chú ý, nỗ lực cải cách hành chính đã tạo ra xung lực mới cho doanh nghiệp. Trong năm 2025, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã đề xuất cắt giảm tới 37,5% điều kiện kinh doanh và giảm 64% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho người dân và tổ chức; 100% văn bản được xử lý trên môi trường mạng đã đánh dấu một bước tiến dài trong lộ trình chuyển đổi số của ngành.
Năm 2025 cũng là năm cao điểm của nỗ lực gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban Châu Âu (EC). Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Ban Chỉ đạo quốc gia về IUU đã tổ chức 15 cuộc họp định kỳ dưới sự chủ trì trực tiếp của Chính phủ để tháo gỡ từng nút thắt. Ngành đã triển khai mạnh mẽ hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT) để minh bạch hóa dữ liệu sản lượng bốc dỡ qua cảng. Công tác quản lý tàu cá được siết chặt với việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt tỷ lệ trên 90%. Lực lượng Kiểm ngư đã thực hiện hàng chục chuyến tuần tra, xử phạt vi phạm hành chính hàng chục tỷ đồng, đồng thời tuyên truyền cho hàng nghìn lượt ngư dân về việc tuân thủ pháp luật quốc tế.
Bên cạnh những thành tựu, ngành Thủy sản trong năm 2025 cũng phải đương đầu với nhiều thách thức chưa từng có. Biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan, đặc biệt là các đợt bão, lũ lớn trong năm đã gây thiệt hại đáng kể cho các vùng nuôi trồng miền Trung và miền Bắc. Dịch bệnh trên tôm nước lợ vẫn diễn biến phức tạp, gây áp lực lớn cho người nuôi. Về mặt kinh tế, giá vật tư đầu vào như thức ăn thủy sản và chi phí logistics vẫn duy trì ở mức cao, bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp và người nông dân. Sự cạnh tranh gay gắt từ các nước sản xuất lớn về giá thành, cùng với các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu chính như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc và EU đã tạo ra một màng lọc khắc nghiệt cho sản phẩm xuất khẩu. Hạ tầng cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão dù đã được quan tâm nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp yêu cầu phát triển. Tình trạng tàu cá “3 không” dù đã được tập trung giải quyết nhưng vẫn là một lực cản trong công tác quản lý nghề cá bền vững.
 |
Bước sang năm 2026 - năm khởi đầu của giai đoạn 5 năm tiếp theo, ngành thủy sản đặt ra mục tiêu cao hơn với tổng sản lượng phấn đấu đạt trên 10 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu đạt 11,5 tỷ USD. Để đạt được mục tiêu này, ngành đã xác định một số giải pháp trọng tâm như hiện đại hóa lĩnh vực nuôi trồng thủy sản thông qua đẩy mạnh nuôi biển công nghiệp, nuôi xa bờ bằng vật liệu mới và thu hút các tập đoàn lớn đầu tư theo mô hình kinh tế xanh. Tập trung vào các đối tượng chủ lực như tôm, cá tra và các loài đặc sản theo lợi thế từng vùng. Đối với lĩnh vực khai thác, cần quản lý khai thác bền vững, tiếp tục cắt giảm hạn ngạch giấy phép khai thác vùng khơi để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, chuyển đổi nghề cho ngư dân từ các nghề khai thác xâm hại sang các sinh kế bền vững hơn. Chuyển đổi số toàn diện thông qua triển khai cơ sở dữ liệu số kết nối từ Trung ương đến địa phương, tích hợp dữ liệu về mã số vùng nuôi, môi trường và an toàn thực phẩm. Ứng dụng AI và IoT trong dự báo dịch bệnh và quản lý thức ăn thông minh.
Phát biểu kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến đã nhấn mạnh năm 2025 khép lại trong bối cảnh đầy biến động của kinh tế toàn cầu và những thách thức khắc nghiệt từ thiên nhiên, nhưng ngành Thủy sản Việt Nam đã chứng minh được vai trò trụ đỡ vững chắc của mình trong bức tranh chung của toàn ngành nông nghiệp. Vượt qua áp lực từ việc sáp nhập bộ máy, rào cản kỹ thuật khắt khe và cả những mất mát do thiên tai, ngành đã cán đích với những con số kỷ lục, mở ra một chương mới cho tư duy kinh tế thủy sản đa giá trị. Đặc biệt Thứ trưởng nhấn mạnh vai trò của việc phát huy những tư duy mới trong áp dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để thực sự kết nối vào thực tiễn sản xuất. Các đề tài khoa học không còn là những đề tài “cất ngăn kéo” mà phải là những dự án lớn, mang tính tổng thể, đột phá về giống, công nghệ nuôi biển xa bờ và bảo quản sau thu hoạch để nâng cao giá trị sản phẩm.
Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng nhắc nhở đội ngũ lãnh đạo Cục cần chú trọng công tác chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của các cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong Cục. Bên cạnh đó, Cục Thủy sản và Kiểm ngư cần phải xây dựng tổ chức Đảng ủy Cục vững mạnh, đoàn kết, nhất trí cao, quy tập được sức mạnh của tập thể trong việc thực hiện các kế hoạch, chiến lược đã đề ra để đạt được kết quả tốt nhất.
Hương Trà