Tổng sản lượng thủy sản khai thác và nuôi trồng toàn cầu được FAO ước tính đạt 197 triệu tấn vào năm 2025, tăng 1,7% so với năm trước. Sự mở rộng này tiếp tục được thúc đẩy gần như hoàn toàn bởi nuôi trồng thủy sản, dự kiến đóng góp 104,2 triệu tấn (tăng 2,7%), trong khi khai thác thủy sản tự nhiên gần như ổn định ở mức 92,9 triệu tấn (tăng 0,7%). Lượng giao dịch trong thương mại thủy sản toàn cầu đạt 70,3 triệu tấn (tăng 2,1%) với trị giá 193,3 tỷ USD (tăng 5,0%). Tiêu thụ bình quân 21,4kg thủy sản/người/năm (tăng 0,4%), trong đó 8,7kg thủy sản khai thác (giảm 2,4%) và 12,7kg thủy sản nuôi trồng (tăng 2,5%).
Trong lĩnh vực khai thác thủy sản tự nhiên, sản lượng một số loài cá nổi tăng đã bù đắp cho sự thiếu hụt từ việc giảm hạn ngạch đối với các nghề cá đáy ở Bắc Đại Tây Dương. Các tổ chức khoa học, đặc biệt là Hội đồng Quốc tế về Nghiên cứu Biển (the International Council for the Exploration of the Sea - ICES) đã đưa ra khuyến nghị giảm đáng kể sản lượng được phép đánh bắt (allowable catches). Theo đó khuyến nghị đối với cá tuyết Biển Bắc năm 2026 là “hoàn toàn không khai thác”. Tuy nhiên, sau nhiều cuộc đàm phán, các quốc gia ven biển đồng ý giới hạn tổng hạn ngạch ở mức 44% so với năm 2025, tương đương 14.000 tấn. Trong khi đó, tổng sản lượng được phép đánh bắt (Total Allowable Catch - TAC) của cá thu Đại Tây Dương phía Đông Bắc được khuyến nghị ở mức 174.000 tấn (giảm từ 570.000 tấn của năm 2025) do sinh khối thủy sản hiện thấp hơn giới hạn sinh học của quần thể này. Những khuyến nghị về việc giảm mạnh sản lượng đánh bắt cho thấy sự mong manh ngày càng tăng của các quần thể hải sản. Ngược lại, một số cuộc biểu tình đã nổ ra từ các nhóm công nghiệp đánh bắt thủy sản, cho rằng việc cắt giảm hạn ngạch như vậy không khả thi.
Thương mại cá đáy và một số loài cá nổi đã bị thu hẹp, phản ánh việc giảm sản lượng đánh bắt và phân bổ hạn ngạch được thực hiện chặt chẽ hơn. Xuất khẩu phi lê cá tuyết đông lạnh đã giảm do TAC cá tuyết vùng Bắc Cực phía Đông Bắc vẫn thấp hơn nhiều so với mức trung bình trong lịch sử khai thác loài cá này. Thị trường châu Âu đã mở cửa trở lại cho nhập khẩu cá minh thái Alaska của Nga với các nhà chế biến thay thế, để bù đắp cho nguồn cung hạn chế của các loài cá thịt trắng khác. Thương mại cá trích và cá thu cũng giảm tương tự, với các tranh chấp về hạn ngạch ở phía Đông Bắc Đại Tây Dương đã dẫn đến sự quản lý rời rạc và không chắc chắn về phân bổ sản lượng đánh bắt.
Việt Nam ghi nhận thành quả xuất khẩu mạnh mẽ
Bất chấp những lo ngại về việc tăng thuế quan và gián đoạn thương mại toàn cầu, các dự báo về tổng khối lượng thương mại toàn cầu đối với các sản phẩm thủy sản cho thấy mức tăng 2% vào năm 2025, bổ sung khoảng 1,5 triệu tấn vào dòng chảy quốc tế. Sự tăng trưởng này tập trung vào các loài có giá trị cao như tôm, cá hồi và một số sản phẩm cá ngừ chiếm phần lớn mức tăng trưởng thương mại. Theo Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc (FAO), năm 2025 Việt Nam ghi nhận thành quả xuất khẩu thủy sản đặc biệt mạnh mẽ với giá trị thương mại dự kiến tăng khoảng 1 tỷ USD do xuất khẩu phi lê cá tra đông lạnh sang Brazil và Liên minh châu Âu tăng, cùng với xuất khẩu tôm hùm sống sang Trung Quốc được mở rộng. Cũng trong năm 2025, Ecuador tăng thêm 900 triệu USD vào kim ngạch xuất khẩu thủy sản nhờ việc gia tăng khối lượng xuất khẩu tôm thẻ chân trắng, trong khi doanh thu xuất khẩu của Ấn Độ dự kiến tăng 800 triệu USD bất chấp việc phải đối mặt với thuế quan cao tại Hoa Kỳ, thị trường lớn nhất của nước này đối với các sản phẩm thủy sản.
Năm 2025, chỉ số giá thủy sản bình quân đạt 115,6 điểm, tăng 0,6% so với năm trước. Riêng tháng 9 năm 2025, chỉ số giá thủy sản của FAO đạt 121 điểm, cao hơn một chút so với mức ghi nhận vào đầu năm. Sự ổn định rõ ràng này che giấu những xu hướng trái ngược rõ rệt giữa thủy sản khai thác tự nhiên và thủy sản nuôi trồng. Trong suốt cả năm 2025, giá các loài cá đánh bắt tự nhiên đã tăng lên đáng kể, với chỉ số phụ cá thịt trắng tăng 11 điểm và chỉ số phụ cá nổi tăng mạnh 50 điểm. Những sự tăng giá này phản ánh tình trạng nguồn cung thắt chặt do việc cắt giảm hạn ngạch làm hạn chế nguồn cung. Và đương nhiên, giá các sản phẩm thủy sản nuôi trồng đã diễn biến theo chiều ngược lại. Chỉ số phụ cá hồi giảm 11 điểm do sản lượng khai thác tăng vượt quá mức tăng trưởng nhu cầu tại các thị trường chính.
Giá tôm tăng sau 3 năm liên tiếp giá thấp
 |
Giá tôm tăng 11 điểm, đánh dấu sự tăng giá bền vững đầu tiên sau hơn ba năm giá thấp, FAO dự đoán giá sẽ giảm trở lại trong thời gian tới khi lượng hàng tồn kho được tiêu thụ hết. Những diễn biến trong chính sách thương mại đã tạo ra sự bất ổn đáng kể trên thị trường toàn cầu đối với các sản phẩm thủy sản trong năm 2025. Hoa Kỳ - thị trường nhập khẩu lớn thứ hai trên thế giới, đã áp dụng thuế suất 10% theo giá trị đối với tất cả hàng nhập khẩu vào tháng 4/2025 với các đợt tăng thuế bổ sung theo từng quốc gia và sản phẩm cụ thể được thực hiện trong những tháng tiếp theo. Đến tháng 8/2025, mức thuế suất thực tế đối với hầu hết các sản phẩm thủy sản dao động từ 15 đến 25%, trong đó xuất khẩu tôm của Ấn Độ phải chịu mức thuế tổng cộng lên tới 58%. Các nhà nhập khẩu đã phản ứng bằng cách đẩy mạnh mua hàng trước khi thuế suất được thực thi. Do đó, nhập khẩu tôm của Mỹ từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2025 đạt tổng cộng 414.500 tấn, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2024, trước khi giảm 14% từ tháng 7 đến tháng 8/2025. Giá cả trên thị trường Mỹ nhìn chung vẫn ổn định bất chấp tình trạng dư cung, với giá tôm IQF tăng khoảng 1% vào tháng 10 năm 2025.
Năm 2026, ngành thủy sản sẽ tiếp tục mở rộng và thích ứng với điều kiện thị trường luôn biến động. Việc giảm hạn ngạch đối với các nguồn lợi thủy sản chủ chốt ở Bắc Đại Tây Dương sẽ hạn chế nguồn cung cá đáy và một số loài cá nổi, duy trì áp lực tăng giá. Tác động đầy đủ của việc tăng thuế càng trở nên rõ ràng hơn khi lượng hàng tồn kho cạn kiệt và chi phí được chuyển dần sang giá bán lẻ. Việc thay đổi chính sách thương mại bổ sung chắc chắn đã làm tăng thêm sự bất ổn cho thị trường thủy sản toàn cầu, làm phức tạp các quyết định lập kế hoạch và đầu tư trong toàn bộ chuỗi giá trị thủy sản toàn cầu.
Ngọc Thúy (theo FAO)